İnsan, Hayvan ve Hikâye Arasında: Edebiyatta Hayvan Merkezli Anlatılar

Bu satırlar, fildişi kuledeki lambanın altından yazılıyor.

Hayvanlar koşarken

Edebiyat, insanı anlatmanın yollarını ararken çoğu zaman aynayı başka bir varlığa tutar. Hayvanlar, bu aynanın en eski ve en güçlü yüzlerinden biridir. Kimi zaman bir alegori olarak çıkar karşımıza, kimi zaman sessiz bir tanık, kimi zaman ise hikâyenin bizzat merkezindeki özne olarak. Hayvan merkezli anlatılar, yalnızca bir tür sevgisinin değil; iktidarın, vicdanın, sadakatin, yabancılaşmanın ve merhametin edebi kaydıdır. Bu yazıda, hayvanları merkeze alan; bazen politik, bazen felsefi, bazen de kalpten vuran kitaplara kısa açıklamalarla birlikte bakıyoruz.

Alegori ve İktidarın Hayvan Dili

Kitap kapağı

Hayvan Çiftliği – George Orwell

Hayvanlar üzerinden kurulan en güçlü politik alegorilerden biridir. İktidarın nasıl yozlaştığını, devrimlerin nasıl kendi çocuklarını yediğini anlatırken hayvanları yalnızca sembol olarak değil, birer karakter olarak da kurar.

Usta ile Margarita – Mihail Bulgakov

Doğrudan hayvan romanı olmasa da romandaki kedi Behemot, edebiyatın en unutulmaz hayvan figürlerinden biridir. Absürt, alaycı ve şeytani bir figür olarak sistem eleştirisinin taşıyıcısıdır.

Köpek Kalbi – Mihail Bulgakov

Bir köpeğin insana dönüştürülmesi üzerinden, “insan olmanın” ne demek olduğu sorgulanır. Bilim, iktidar ve ahlak eleştirisi hayvan bedeni üzerinden yapılır.

Modern ve Yerli Anlatılarda Hayvan

Kitap kapağı

Haw – Kemal Varol

Bir köpeğin gözünden anlatılan bu roman, insanın kötülüğünü, yalnızlığını ve merhametsizliğini çarpıcı bir sadelikle gösterir.

Lucky – Sezgin Kaymaz

Hayvan-insan ilişkisini sıcak, mizahi ama derin bir yerden kurar. Kaymaz’ın diliyle hayvan, hayatın içinden bir karaktere dönüşür.

Kedi Mektupları – Oya Baydar

Kediler üzerinden yazılmış kısa metinler, insan ilişkilerine, yalnızlığa ve şehre dair zarif bir anlatı sunar.

Hayvan ve insan

Ne Kedisiz Ne Kitapsız – Bilge Karasu

Hayvan sevgisiyle entelektüel yalnızlığın iç içe geçtiği denemelerden oluşur. Kediler burada bir “eşlik eden bilinç”tir.

İstanbul’da Bir Kedi – Gündüz Vassaf

Şehir, insan ve kedi üçgeninde İstanbul’un ruhunu yakalayan kısa ama etkili bir anlatı.

Murakami’nin Kedisi – Aylin Doğan

Murakami edebiyatındaki kediler üzerinden yazının, yalnızlığın ve gündelik hayatın izini süren bir deneme kitabı.

İnsan ve hayvanlar

Kediler, Köpekler ve Kültürel Hafıza

Uygarlığı Değiştiren 100 Kedi / 100 Köpek – Sam Stall

Tarihte, sanatta ve edebiyatta iz bırakmış hayvanların kısa ama eğlenceli portreleri.

Kediler – Salah Birsel / Charles Bukowski

Birinde zarif ironi, diğerinde sert ve doğrudan bir dil. İki farklı dünya, aynı hayvan.

Kedi Gülüşü – Debiz Kavukçuoğlu

Kediyi estetik ve melankolik bir imge olarak ele alan modern bir anlatı.

Ben Bir Kediyim – Natsume Sōseki

Bir kedinin gözünden insan toplumuna bakılan erken dönem modern Japon edebiyatının önemli örneklerinden.

Kitap kapağı

Kedi Murr’un Hayat Görüşleri – E.T.A. Hoffmann

Kendini filozof sanan bir kedinin ironik ve eğlenceli otobiyografisi.

Hayvan ve Sadakat Hikâyeleri

Savaş Atı – Michael Morpurgo

Bir atın gözünden savaşın yıkıcılığı anlatılır. Savaş, burada insana değil hayvana yük olur.

Hachiko / Haatchi ve Küçük Dostu

Sadakatin, beklemenin ve kaybın gerçek hikâyelerden beslenen anlatıları.

Lassie Yuvaya Dönüş

Ev, aidiyet ve sadakat temalarının klasik örneklerinden.

Hayvan merkezli görsel

Doğa, Özgürlük ve Yolculuk

Kitap kapağı

Söğütlükte Rüzgar – Kenneth Grahame

Hayvan karakterler aracılığıyla dostluk, macera ve doğayla uyum anlatılır.

Siyah İnci – Anna Sewell

Bir atın ağzından yazılmış, hayvan haklarına dair erken ve güçlü bir metin.          

  

Yılkı Atı – Abbas Sayar

İnsanın terk ettiği hayvan üzerinden yalnızlık ve doğa ilişkisi.

Kitap kapağı

Elveda Gülsarı – Cengiz Aytmatov

Bir atla bir insanın hayat boyu süren dostluğu, belleğin ve kaybın hikâyesine dönüşür.

Kitap kapağı

Martı Jonathan Livingston – Richard Bach

Özgürlük ve bireysellik teması, bir martı metaforu üzerinden anlatılır.

Karanlık ve Tekinsiz Hayvan Anlatıları

Felidae – Akif Pirinçci

Bir kedi polisiyesinin ardında sert bir toplum eleştirisi yatar.

Kitap kapağı

Hayvan Mezarlığı – Stephen King

Hayvan sevgisinin karanlık bir yüzü; ölüm, yas ve geri dönüş fikri.

Hayvan Hikâyeleri – Julio Cortázar

Gerçek ile tuhaf olanın sınırında dolaşan, hayvanı bir kırılma noktası olarak kullanan öyküler.

Hayvan merkezli edebiyat, yalnızca hayvanları anlatmaz; insanın kendine bakamadığı yerden ona bakar. Bu kitaplar, merhametin, iktidarın, sadakatin ve yabancılaşmanın edebi kayıtlarıdır. Belki de bu yüzden, bazı hikâyeler bir hayvanla başlar ama uzun süre insanın içinde yankılanır.

FİLDİŞİ KULEDE IŞIK HALA YANIYOR.

Fildişi Kuledeki Lamba’da yer alan diğer okuma listeleri:

100 Temel Eser: Okumak İçin Bir Liste mi, Yol mu?

Minik Okurlar İçin Büyük Kitaplar: 100 Temel Eser

Martı Yayınları World Romance Classics Serisi

Edebiyatta Aşk: Tutku, Yasak, Yalnızlık ve Kırılganlık

Çocuk Klasiklerinde Hayat, Cesaret ve Umut

Mitoloji Okurken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Kalimba Nedir? Kökeni, Kullanımı ve Nota Okuma Rehberi

2026'da Telifi Düşen 3 Yazar: Reşat Nuri Güntekin, Cahit Sıtkı Tarancı, Mithat Cemal Kuntay

Açıköğretim Hakkında Merak Edilenler

İnsan, Hayvan ve Hikaye Arasında: Edebiyatta Hayvan Merkezli Anlatılar

Sitede kullanılan görseller tanıtım ve bilgilendirme amaçlıdır. Telif hakkı ihlali olduğunu düşündüğünüz bir içerik için iletişime geçebilirsiniz.